Tại sao hầu hết các nhà quản lý đều không dám chấp nhận rủi ro? Một cuộc thảo luận về kinh tế học hành vi.|InsHat

Tại sao hầu hết các nhà quản lý đều không dám chấp nhận rủi ro? Một cuộc thảo luận về kinh tế học hành vi.

2621 InsHat

Giả sử bạn là giám đốc của một công ty và sếp của bạn có kế hoạch đầu tư vào bộ phận của bạn để tăng lợi nhuận. Sau khi tính toán, bạn thấy rằng có hai khả năng đầu tư: thứ nhất, 50% cơ hội kiếm được 2 triệu; thứ hai, 50% khả năng mất đi 1 triệu. Lợi tức mong đợi là 1 triệu. Quy mô của công ty rất lớn, dù có thua lỗ hàng trăm, thậm chí hàng chục triệu nhân dân tệ cũng không ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của công ty. Bạn có sẵn sàng thử thách một kế hoạch đầu tư như vậy không? Trước tiên hãy thử suy nghĩ về điều đó, chúng ta sẽ nhìn nhận vấn đề từ góc độ kinh tế học hành vi ở phần cuối.

1. Lựa chọn của huấn luyện viên bóng đá Mỹ cho cuộc tấn công thứ tư

Tôi không biết bạn đã bao giờ xem bóng đá Mỹ chưa. Môn thể thao này gần như là một trong những môn thể thao có nhiều chiến lược và đam mê nhất trên thế giới. Và có thể nói Bill Belichick là huấn luyện viên huyền thoại nhất của NFL trong những năm gần đây, ông đã sáu lần giành được danh hiệu Super Bowl (Siêu cúp Bóng bầu dục Mỹ)  cho đội New England Patriots và giành được tổng cộng 271 trận thắng tính đến hết năm 2019, là vị huấn luyện viên trưởng có số trận thắng cao thứ ba trong lịch sử của NFL.

Khi Super Bowl khởi tranh, màn hình TV luôn thu hút người xem trên khắp nước Mỹ, và những đoạn phim quảng cáo trên TV trong 30 giây trị giá hơn 5 triệu USD quả là khiến người khác kinh ngạc.

Vào tuần thứ 10 của mùa giải NFL năm 2009, đội Patriots phải đối mặt với một trong những tiền vệ có biểu hiện hay nhất trong lịch sử, Colts do Peyton Manning dẫn dắt, với hơn 2 phút còn lại của trận đấu, đội Patriots do Belichick dẫn dắt duy trì vị trí dẫn đầu và dẫn trước sáu điểm, phần lớn chiến lược của các huấn luyện viên sẽ chọn lối chơi bảo thủ, nhưng Belichick đã có một quyết định khiến người xem bất ngờ, đó là ông quyết định tấn công. Tuy nhiên, Patriots cuối cùng cũng tấn công không thành công, quyền phát bóng thuộc về Colts, và Colts đã chiến thắng với một cú chạm bóng trước khi trận đấu kết thúc.

 (Lưu ý: Lựa chọn lối chơi “punt” trong tình huống này hơi giống với NBA. Với việc đội bạn đang dẫn trước, trận đấu đang ở hiệp 4 và chỉ còn vài giây hoặc vài phút nữa, hầu hết các huấn luyện viên sẽ yêu cầu hậu vệ kiểm soát bóng, hãy cố gắng trì hoãn trận đấu bằng cách rê bóng để có cơ hội chiến thắng. Nhưng Belichick đã không áp dụng chiến thuật “punt” mà hầu hết các huấn luyện viên sẽ áp dụng, thay vào đó ông yêu cầu tấn công. Giống như đội bóng rổ của bạn đang dẫn trước 2 điểm, trận đấu chỉ còn 15 giây, các hậu vệ vẫn được yêu cầu tấn công nhanh thay vì sử dụng chiến thuật trì hoãn bảo thủ.)

Những lời chỉ trích từ người hâm mộ Patriots và các phương tiện truyền thông lớn bắt đầu lũ lượt kéo đến. Các nhà phân tích thể thao của ESPN thậm chí còn tuyên bố trong chương trình rằng “Quyết định của Belichick gần như điên rồ và hoàn toàn vô lý.” Quyết định phá bỏ thường lệ của Belichick là vi phạm truyền thống. Tất cả chúng ta đều đồng ý, nhưng liệu rằng quyết định đó có chính xác? Đưa ra quyết định là việc lựa chọn trong số các lựa chọn khác nhau. Thoạt nhìn, ông chỉ có hai lựa chọn: lối chơi “punt” hoặc tấn công. Nhưng phân tích sâu hơn, ông có những lựa chọn khác, chẳng hạn như: chạy, chuyền hoặc giả vờ chọn lối chơi “punt”. Và mỗi cách chạy hoặc chuyền bóng khác nhau đại diện cho một lựa chọn, vì vậy đây không phải là một quyết định đơn giản.

Brian Burke, nhà sáng lập của Advanced Football Analytics, chuyên phân tích thống kê các chiến thuật bóng đá Mỹ, theo tính toán của ông, Belichick có tỷ lệ thắng trận khá cao khi lựa chọn tấn công. Nhưng phe khác phản pháo lại, “những ‘bằng chứng’ được chứng minh bằng những con số này đều là vô nghĩa. Ông chỉ đang ghép một đống các con số lại với nhau. Làm thế nào để ngăn chặn những biến số và rủi ro ở giữa chúng?”

Nhưng cho dù đó là bài báo của chuyên mục thứ 4 về bot của tờ Thời báo New York: trong bào viết “Khi nào nên bắt đầu và tại sao” hay bài viết “Theo đuổi tối đa hóa kinh doanh? Bằng chứng từ bóng đá Mỹ chuyên nghiệp” của David Romer cũng chỉ ra rằng các huấn luyện viên thường đưa ra các quyết định sai lầm, do đó số lượng lựa chọn tấn công cho trong hiệp tấn công thứ tư là chưa đủ. Nhiều người vẫn cho rằng quyết định của Belichick là liều lĩnh. Cách mô tả nguyên tắc sử dụng lối tư duy tập thể này rất có vấn đề. Bạn không thể nói rằng một ý tưởng và thực phương pháp nào đó là đúng bởi vì tất cả mọi người đều đồng ý. Những người có thể tách mình khỏi những loại quyết định này thường là người chiến thắng.

Bạn không thể nói rằng một ý tưởng và phương pháp nào đó là đúng bởi vì tất cả mọi người đều đồng ý. Những người có thể tách mình khỏi những loại quyết định này thường là người chiến thắng. 

2. Quyết định của người quản lý công ty

Người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 2017, Richard Thaler, đã được mời đến một công ty truyền thông để giảng dạy một khóa học ra quyết định cho các nhà quản lý của công ty. Giám đốc điều hành của công ty cũng ngồi sau phòng họp và lắng nghe. Tại hiện trường Thaler hỏi 23 nhà quản lý một câu hỏi, giống như câu hỏi tôi đã hỏi ở đầu bài viết: Sếp có kế hoạch đầu tư vào bộ phận của bạn để tăng lợi nhuận. Sau khi tính toán, bạn thấy rằng có hai khả năng đầu tư: thứ nhất, 50% cơ hội kiếm được 2 triệu; thứ hai, 50% khả năng mất đi 1 triệu. Lợi tức mong đợi là 1 triệu. Quy mô của công ty rất lớn, dù có thua lỗ hàng trăm, thậm chí hàng chục triệu nhân dân tệ cũng không ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của công ty. Bạn có sẵn sàng thử thách một kế hoạch đầu tư như vậy không? Kết quả: Chỉ có ba nhà quản lý có mặt bày tỏ thiện chí của họ.

Và Thaler nói với CEO rằng giả sử những dự án này là “độc lập”, tức là sự thành công hay thất bại của các kế hoạch đầu tư cá nhân sẽ không ảnh hưởng đến sự thành bại của một dự án khác. CEO hy vọng sẽ có thể đầu tư vào bao nhiêu dự án? Vị CEO này trả lời: “Tôi muốn tất cả!” Nếu công ty đầu tư vào 23 dự án, tổng lợi nhuận kỳ vọng là 11,5 triệu nhân dân tệ. Làm một phép toán đơn gỉan cho thấy xác suất mất tiền chung là dưới 5%. Nhưng trên thực tế, CEO chỉ có thể được đầu tư vào ba dự án. 

3. Tránh thua lỗ: thay đổi vị trí và bộ não

Tránh thua lỗ là một dạng thành kiến ​​nhận thức, có nghĩa là khi mọi người phải đối mặt với số tiền lãi và lỗ như nhau, người ta nghĩ rằng “lỗ” là yếu tố khiến con người ta không thể chịu đựng được. Trên thực tế, nỗi đau do thua lỗ gây ra nhiều gấp đôi thứ cảm giác hạnh phúc mà chúng ta đạt được.

Trong trường hợp thứ nhất, tại sao trong các tình huống tương tự hầu hết các huấn luyện viên hoặc nhà phê bình bóng đá lại thích “lối chơi punt” hơn là liều mình chọn một “tấn công” lối chơn mà hầu như không ai chọn? Bạn có thể thấy rằng nếu chúng ta chọn một chiến lược mà hầu hết mọi người sẽ chọn, nếu chiến lược này thành công thì cuối cùng sẽ không ai nhớ đến sự thành công của chiến lược, nhưng nếu bạn thất bại, mọi người ít nhất sẽ không chỉ trích chiến lược của huấn luyện viên, mà có thể nghĩ đó là do các yếu tố khác. Nếu anh ta hấp tấp lựa chọn chiến thuật ít người chọn thì dù đội thắng cũng chỉ khiến người bình thường thêm tin vào sự bất cần của anh ta, còn nếu thua, anh ta sẽ bị chỉ trích dữ dội như Belichick và không nhận được sự thấu hiểu cảm thông từ người khác.

Trong trường hợp thứ hai, nếu đầu tư thành công, người quản lý sẽ nhận được nhiều hơn một phần tiền thưởng, nếu đầu tư không thành công, ngoài thua lỗ của công ty, người quản lý có thể phải đối mặt với cáo buộc từ giám đốc điều hành hoặc thậm chí bị sa thải. Vì phần thưởng của thành công không tỷ lệ thuận với những tổn thất mà thất bại phải đối mặt, nên hầu hết các nhà quản lý đều miễn cưỡng sử dụng tương lai của chính họ như một con bài để thương lượng. Bạn có thể thấy rằng người quản lý đưa ra những quyết định tồi để tránh những thua lỗ. Như tôi đã nói trong phần trước, những thành kiến ​​về tâm lý có thể ảnh hưởng đến chất lượng của việc ra quyết định. 

Trước tình thế tiến thoái lưỡng nan đó, như nhà kinh tế học Keynes đã nói: “Sự khôn ngoan khi làm việc dạy chúng ta rằng vì danh tiếng, chúng ta thà thất bại khi tuân theo các quy tắc còn hơn là thành công bằng cách lật đổ truyền thống”. Một quyết định của Belichick có thể gây ra xung đột giữa các cơ quan quản lý bóng đá trên các phương tiện truyền thông trong nhiều tuần, nhưng tại sao ông có thể đưa ra quyết định khó khăn hết lần này đến lần khác, trong khi hầu hết các nhà quản lý lại không dám chấp nhận những thử thách này? Đó là bởi vì không có huấn luyện viên nào trong toàn giải đấu NFL có được sự đảm bảo về công việc như Belichick, vào thời điểm đó, Belichick đã dẫn dắt đội bóng ba lần giành được chức vô địch Super Bowl trong mười năm, nên ông không lo bị mất việc hay danh tiếng bị mất uy tín, và ông có thể tập trung vào điều quan trọng duy nhất, đó là kết quả chính xác. Ông phải dựa vào phán đoán chính xác để tối ưu hóa quyết định của mình nhằm đạt được mục tiêu của mình. Tuy nhiên, các nhà quản lý đã không có được kết quả xuất sắc như vậy, để tránh cho sự nghiệp của họ bị hủy hoại bởi các quyết định đầu tư mạo hiểm của chính mình, họ đã từ bỏ việc tối đa hóa lợi ích của công ty.

Trong mô hình đại lý – uỷ thác nằm trong tài liệu kinh tế, trách nhiệm đối với những thất bại đầu tư như vậy thường thuộc về người quản lý (người đại diện đại lý), họ là những người không thể đưa ra quyết định tối đa hóa lợi ích của công ty và chỉ hành động phù hợp với lợi ích của chính họ mà không vì lợi ích của tổ chức. Mặc dù mô tả này không có gì sai, nhưng có rất nhiều khi lý do thực sự là từ phía sếp (người uỷ thác) chứ không phải nhân viên. 

Để các nhà quản lý sẵn sàng chấp nhận rủi ro, công ty cần tạo ra một môi trường để các nhà quản lý có thể được khen thưởng nếu họ đưa ra quyết định mang lại giá trị lớn nhất thông qua đánh giá trước, tức là dựa trên thông tin có sẵn tại một thời điểm nào đó để đưa ra quyết định, ngay cả khi kết quả sau đó là tiền mất tật mang. Tuy nhiên, sự sai lệch về nhận thức muộn khiến việc thực hiện một chính sách như vậy trở nên khó khăn. Chỉ cần có sự chênh lệch giữa thời gian đưa ra quyết định và thời gian đưa ra kết quả, sếp có thể không nhớ rằng ngay từ đầu bản thân họ đã nghĩ rằng đó là một ý kiến ​​hay. 

Kết luận

Kinh tế học truyền thống cho rằng khi đưa ra bất kỳ quyết định nào, con người có thể đưa ra một lựa chọn rất lý tính. Sau đó, dựa trên những quan sát, các nhà kinh tế học hành vi đưa ra nhiều bằng chứng để chứng minh rằng hầu hết các hành vi của con người là “phi lý trí” (tính lý trí bị ràng buộc). Mặc dù một số lượng lớn các bài luận văn đã chỉ ra tính lý trí bị ràng buộc của con người, nhưng các trường phái kinh tế học truyền thống vẫn không chịu từ bỏ chủ nghĩa “con người kinh tế”.

Do đó, Gary Becker, người đoạt giải Nobel Kinh tế năm 1992, đã đưa ra ý tưởng này khi được hỏi về quan điểm của ông về kinh tế học: “Ngay cả khi 90% người dân thế giới không có khả năng thực hiện các phép tính phức tạp để phân tích xác suất, chỉ cần 10% còn lại nhận được những công việc phải tính toán xác suất, họ cũng sẽ làm giảm đáng kể tác dụng của ‘tính lý trí bị ràng buộc’.” 

Nhưng chúng ta có thể thấy Belichick đưa ra quyết định đúng đắn dựa trên sự phán đoán lý trí, chỉ có điều kết quả của quyết định này là sự thất bại, nhưng ông vẫn không thể chống lại sự chỉ trích của 90% những người phi lý trí kia. Kết quả là, hầu hết những người phải làm các phép tính xác suất này thích đi theo đám đông và quyết định theo quyết định của số đông, giống như những người quản lý và huấn luyện viên khác. 

Đối với một người quản lý, thật tuyệt khi họ có thể quản lý một nhóm nhân viên mà không để họ mắc sai lầm. Thậm chí, họ còn cho rằng điều này còn quan trọng hơn việc có chấp nhận kế hoạch đầu tư của sếp hay không, ít nhất họ cũng không phải đối mặt với kết quả đầu tư thất bại. Vì vậy, đây cũng chính là lý do tại sao có một công ty lớn hoặc một đội bóng trị giá hàng tỷ đô la, điều đó không có nghĩa là bạn đã hiểu được 10% trong số danh sách mà Baker đã liệt kê về cách tính toán xác suất, cũng không có nghĩa là bạn có thể thuê những người biết cách tính toán xác suất hoặc để họ đưa ra quyết định phù hợp và có lợi nhất. 

Trong một thị trường lao động cạnh tranh, tất cả chúng ta đều mong đợi những điều Baker nói là đúng: mỗi một thành viên đội bóng đều là những tuyển thủ đầy mạnh mẽ, mỗi một nhà đầu tư cổ phiếu đều có thể đầu tư vào giá cổ phiếu chính xác dựa trên tính toán, và mỗi chính trị gia đều có thể quảng bá dự thảo pháp luật tùy theo lợi ích của công chúng, mỗi người quản lý đều có thể đưa ra những lựa chọn đúng đắn theo lợi ích của công ty, và mọi người đều có thể được phân bổ vào một vị trí công việc phù hợp. Trớ trêu thay, khi chúng ta leo lên bậc thang của sự thăng tiến, logic này ngày càng trở nên kém thuyết phục hơn. Như Thaler đã nói: Tất cả các nhà kinh tế học ít nhất đều có chuyên môn trong lĩnh vực mà họ giỏi, nhưng sau khi được đề bạt lên vị trí trưởng bộ phận, họ lại có những cách hành xử khá thiếu năng lực. Cũng giống như nguyên tắc Peter đã nói: mọi nhân viên cuối cùng cũng sẽ được thăng chức lên một vị trí mà họ không còn đủ năng lực. —— Tất cả chúng ta cần biết rằng tất cả chúng ta đều chỉ là những con người phi lý trí.

Bài đọc thêm: Nguyên tắc và luật lệ quản lý: Nguyên lý Peter (The Peter Principle) 

Đọc xong bài viết hướng dẫn mà bạn vẫn chưa biết làm thế nào để bắt đầu kiếm tiền online thì hãy tham gia kết bạn zalo ngay, sẽ có người giải đáp và chỉ cho bạn nhiều thông tin tài chính hơn.

Similar

Recommend