Năng lực, may mắn và thành công, khóa học Tư duy Kinh tế tại Đại học Stanford|InsHat

Năng lực, may mắn và thành công, khóa học Tư duy Kinh tế tại Đại học Stanford

2777 InsHat

Để hoàn thành một việc gì đó, hay đạt được thành công theo một ý nghĩa nào đó, thì phía sau nó là bao nhiêu yếu tố “năng lực” và yếu tố “may mắn”? Để thành công, điều cần thiết là tăng cường năng lực hay sự may mắn?

Hôm nay tôi sẽ giới thiệu cuốn sách có tựa đề “Phương trình thành công” của tác giả Michael J. Mauboussin, ông là một giáo sư liên ngành, nhà khoa học kiêm chiến lược gia đầu tư, cuốn sách này là một trong những sản phẩm của tư duy liên ngành khoa học của ông. 

Trước khi bắt đầu thảo luận, chúng ta cần chắc chắn rằng “sự may mắn” mà chúng ta đang nói đến cũng giống như “sự may mắn” thường gặp trong đời sống - trong đó “sự may mắn” ám chỉ những sự kiện xảy ra ngẫu nhiên, không kiểm soát được, không thể đoán trước được, chứ không phải sự may mắn đến từ “năng lượng vũ trụ”. Ví dụ, bạn có thể mua một tờ vé số, nhưng bạn có mở tờ vé số đó hay không là tùy thuộc vào bạn; bạn có thể rất cẩn thận khi lựa chọn chuyến bay, nhưng liệu có xảy ra tai nạn ngoài ý muốn trên chuyến bay đó hay không bạn lại không thể quyết định được, đây là một ví dụ về sự thuần túy may mắn. Tóm lại, may mắn là một sự kiện không thể kiểm soát, không thể đoán trước và không chắc chắn.

Năng lực là gì?

Tác giả Mauboussin định nghĩa năng lực chính là “khả năng giải quyết vấn đề”. Tôi mở rộng câu này để nói rằng tổng thể của quá trình học tập, suy nghĩ, lựa chọn, thực thi, trạng thái, kinh nghiệm, kiến ​​thức, thậm chí cả tiền bạc, thời gian và gen, tất cả các hành động và nguồn lực về tinh thần, thể chất gộp lại được gọi là năng lực. 

Tư duy, kinh nghiệm, kiến ​​thức và các yếu tố khác được nhắc đến ở phía trước đều dễ dàng hiểu được, nhưng bạn chắc chắn sẽ tò mò, tại sao tiền bạc, thời gian và gen di truyền cũng là những yếu tố hình thành nên năng lực? 

Mặc dù gen là không thể kiểm soát, loại gen bạn có là may mắn đơn thuần, nhưng nó sẽ ảnh hưởng đến năng lực của bạn. Tiền bạc cũng có thể là do may mắn mà có được, nhưng một người trúng số và trúng giải thưởng khủng chắc chắn phải có khả năng “giải bài toán bằng tiền” hơn người bình thường. 

Cả hai điều này đều là “năng lực có được do may mắn”. Dù có được do may mắn nhưng chúng vẫn là một phần của năng lực. Ở trong thế giới của sự cạnh tranh như ngày nay, “năng lực có được do may mắn” và “năng lực có được nhờ sự nỗ lực” tất cả đều phát huy tác dụng, và chỉ trẻ con mới bỏ qua sự thật này. Trên thực tế, còn có một “sự may mắn có được bởi năng lực” nữa, chúng ta sẽ nói đến ở phần sau, nên tôi sẽ không bàn đến ở đây.

Ngoài ra, mặc dù không kiểm soát được lượng thời gian nhưng những người có nhiều thời gian có thể huy động nhiều thời gian hơn để giải quyết một vấn đề hơn những người thiếu tủ thời gian, cũng giống như những người có cơ bắp khỏe hơn có thể huy động nhiều lực hơn để nâng tạ. Thời gian cũng là năng lực.

Nhìn chung, “năng lực” có thể được tóm tắt đơn giản là “khả năng giải quyết vấn đề.” Một sự phân đôi đơn giản khác là nếu so sánh với may mắn, năng lực là sự kiểm soát khiến mọi thứ trở nên “có thể kiểm soát được”, trong khi may mắn là “không thể kiểm soát được”.

May mắn và năng lực ảnh hưởng đến thành công như thế nào?

Để biết may mắn và năng lực ảnh hưởng như thế nào đến thành công (thành công theo bất kỳ nghĩa nào), trước tiên chúng ta cần nhận biết được chúng. Trong mỗi hoạt động khác nhau, tỷ lệ may mắn và năng lực cần có là khác nhau. Một số hoạt động chỉ có thể dựa vào may mắn, một số hoạt động chỉ có thể dựa vào năng lực, còn có một số hoạt động lại ở giữa ranh giới mơ hồ của hai yếu tố này.

Ví dụ, vé số là một hoạt động chỉ có thể dựa vào may mắn - cho dù bạn có chăm chỉ nghiên cứu kết quả xổ số của tờ vé số đến đâu, cố gắng tổng kết những điều “đằng sau quy luật xổ số” để giành chiến thắng bằng năng lực đi chăng nữa thì điều đó cũng vô ích. Thực tế khách quan là xác suất chiến thắng của bạn vẫn như những người khác. 

Mặt khác, cờ vua là một hoạt động chỉ có thể chiến thắng bằng năng lực. Nếu bạn là một tân binh, thì cho dù có làm gì đi chăng nữa thì bạn cũng không thể đánh bại vua cờ vua, trong loại hoạt động này, năng lực đại diện cho tất cả, và có rất ít yếu tố may mắn trong đó. 

Đối mặt với hai hoạt động khác nhau này, tốt hơn chúng ta nên áp dụng các chiến lược khác nhau. Nếu mục tiêu của bạn là tham gia vào một cuộc thi cờ vua quốc tế, một hoạt động đòi hỏi tỉ lệ về năng lực cực cao, thì tất cả những gì bạn cần làm là liên tục cải thiện kỹ năng chơi cờ của mình và tìm giáo viên nổi tiếng đào tạo và trau dồi bạn, ý thức luyện tập kỹ năng chơi cờ mỗi ngày, và thực hiện các kỹ năng, bài tập khác nhau mỗi ngày. Ngoài kỹ năng chơi cờ vua, cũng cần chú ý đến những thứ tương tự như tốc độ chơi guitar, chạy, bơi, gõ bàn phím, v…v... Trong những hoạt động đòi hỏi năng lực cao này, chỉ cần bạn chịu khó luyện tập thì khả năng thành công sẽ cao. 

Ngược lại, trong các sự kiện may mắn thuần túy, chẳng hạn như vé số, bạn không thể thay đổi xác suất chiến thắng vốn có cho dù bạn có làm gì đi chăng nữa. Trong các hoạt động may mắn thuần túy, dù bạn có nỗ lực đến đâu cũng không thể tăng khả năng thành công, đó là điều cũng dễ hiểu thôi. Nhưng còn những hoạt động “may mắn chiếm tỷ trọng cao còn năng lực chiếm tỉ trọng thấp” thì sao? 

Ví dụ, đầu tư tài chính là một hoạt động “may mắn chiếm tỷ trọng cao còn năng lực chiếm tỉ trọng thấp”. Trong loại hoạt động này, việc thực hiện các bài luyện tập đơn thuần có thể cải thiện xác suất thành công bị hạn chế. Nhiều năm kinh nghiệm không bằng hiệu suất làm việc. Một lần, Daniel Kahneman được mời đến một công ty tư vấn cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư để thuyết trình cho các chuyên gia đầu tư ở đó. Kahneman đã yêu cầu họ cung cấp một số dữ liệu để chuẩn bị cho bài phát biểu. Ông đã có được nhiều bản báo cáo tóm tắt đầu tư, trong đó ghi lại chi tiết hiệu quả hoạt động đầu tư của 25 cố vấn đầu tư trong 8 năm liên tiếp.

Điều này cho phép Kahneman khám phá ra một điều rằng liệu một cố vấn đầu tư nào có thể hoạt động tốt trong thời gian dài hay không? Để trả lời câu hỏi này, Kahneman đã tính toán hiệu suất của mỗi năm và nhận được 28 hệ số tương quan. Ông đã rất ngạc nhiên khi thấy rằng mức trung bình của 28 hệ số tương quan này gần như bằng 0, điều này có nghĩa là năng lực của các nhà tư vấn đầu tư hầu như không có mối tương quan nào với hiệu quả hoạt động của họ. Hiệu quả hoạt động của họ tốt hay xấu đều do yếu tố may mắn quyết định. Điều này cũng giống như trò chơi ném cổ phiếu, nó không phải là một trò chơi kỹ năng mà là một trò chơi may mắn.

Nói cách khác, sau khi tổng kết thành tích của các nhà đầu tư, Kahneman nhận thấy rằng nếu bạn để một người bình thường vào công ty này và đầu tư dựa trên kết quả của việc tung ra cổ phiếu, về lâu dài, thành tích của người bình thường này sẽ tương tự như các nhà đầu tư chuyên nghiệp trong công ty. 

Một nghiên cứu khác được đề xuất trong cuốn sách này cũng có kết luận tương tự: quỹ tương hỗ thường được điều hành bởi các chuyên gia có kinh nghiệm và làm việc chăm chỉ, những người mua và bán cổ phiếu vì lợi ích tốt nhất của khách hàng của họ. Tuy nhiên, bằng chứng nghiên cứu trong hơn 50 năm qua đã chỉ ra rằng trong bất kỳ năm nào, ít nhất cứ ba quỹ sẽ có hai quỹ có những biểu hiện hoạt động ở dưới mức tiêu chuẩn của thị trường. 

Quan trọng hơn, mối tương quan giữa hiệu quả hoạt động của quỹ trong mỗi năm là rất thấp, chỉ nhỉnh hơn một chút so với con số 0. Thành công của quỹ trong năm nào cũng đến từ sự may mắn. Phần lớn các nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng hầu hết tất cả những người chọn cổ phiếu đều đang đặt cược vào tỷ lệ cược, cho dù họ có biết hay không, họ thực sự đang đặt cược vào yếu tố may mắn, và tôi nghĩ hầu hết họ không biết rằng họ đang ở trạng thái như vậy, và họ nghĩ rằng họ có một phán đoán tốt.

Điểm mấu chốt mà Kahneman muốn nói là trong đầu tư, hệ số tương quan với yếu tố may mắn là khoảng 0,99, trong khi hệ số tương quan của công nghệ là khoảng 0,01, nghĩa là bạn có đầu tư vào công nghệ hay không cũng không thành vấn đề. Theo quan điểm của Kahneman, đầu tư dường như là một hoạt động mang tính may mắn.

Nhưng Mauboussin không nghĩ như vậy. Ông tin rằng các nhà đầu công nghệ và năng lực mạnh mẽ đều tồn tại. Những nhà đầu tư này dựa vào năng lực của họ để đạt được hiệu quả lâu dài và ổn định, chứ không chỉ nhờ vào yếu tố may mắn:

Thí nghiệm chuỗi chiến thắng liên tiếp

Nghiên cứu của Andrew Maubousen và Seymour Abbesman cung cấp một ví dụ điển hình. Họ muốn biết vai trò tiềm năng của quyền lực trong việc xác định lợi tức quỹ tương hỗ. Vì vậy, họ quyết định tập trung vào chuỗi thắng. Lợi tức do một quỹ nhất định tạo ra trong những năm liên tiếp sẽ cao hơn lợi nhuận của S&P 500.

Phân tích này được chia thành hai bước. Trong bước đầu tiên, họ phân tích hồ sơ thực nghiệm của hơn 5.500 chuỗi chiến thắng của các quỹ tương hỗ từ năm 1962 đến năm 2008. Theo năm dương lịch (trong kinh doanh, dùng để phân biệt các năm tài chính), họ thấy rằng đã có 206 lần thắng liên tiếp trong 5 năm, 119 lần thắng liên tiếp trong 6 năm, 75 lần thắng liên tiếp trong 7 năm, 23 lần thắng liên tiếp trong 8 năm và có 28 lần thắng liên tiếp trong 9 năm. Những kết quả này không được xem xét trong bối cảnh cụ thể. Có 28 chiến thắng liên tiếp trong 9 năm, nhìn thì có vẻ như khiến con người ta thấy kinh ngạc, nhưng chúng ta không thể biết liệu đây có phải là kết quả của vận may hay không.

Bước thứ hai của phân tích là tạo null model (giả thuyết không). Mô hình của Andrew và Samuel giả định rằng xác suất mà lợi nhuận của một quỹ nhất định cao hơn S&P 500, tương đương với thương số của tất cả các quỹ hoạt động trong cùng một năm và tất cả các quỹ tương hỗ có lợi nhuận cao hơn S&P 500.

Ví dụ, vào năm 1993, khoảng 53% lợi nhuận của quỹ cao hơn chỉ số S&P 500. Như vậy, null mode (giả thuyết không) giả định rằng bất kỳ quỹ nào cũng có cùng xác suất thu được lợi nhuận trên mức trung bình của thị trường. Sau đó, họ mô phỏng những kết quả này 10.000 lần. Các kết quả tương tự cho thấy rằng khi xác định các tham số thực nghiệm cho trước, nếu thế giới liên tục thay đổi, chúng ta có thể mong đợi những điều kiện bất ngờ xảy ra.

Phân tích so sánh kết quả thực nghiệm và null model (giả thuyết không): quỹ tương hỗ chiến thắng liên tiếp 

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng số lần thắng liên tiếp trong dữ liệu thực nghiệm nhiều hơn số lần thắng trong null model (giả thuyết không). Ví dụ, 206 quỹ có chuỗi chiến thắng 5 năm, trong khi null model (giả thuyết không) ước tính rằng 147 quỹ chỉ có thể đạt được thành tích này nhờ may mắn. Như biểu đồ hiển thị cho thấy, số lần liên tiếp chiến thắng trong 9 năm cũng cao hơn so với dự đoán của null model.

Nói một cách đơn giản, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng nếu chỉ có may mắn và xác suất ngẫu nhiên thì không thể giải thích được việc có 28 lần thắng liên tiếp trong 9 năm, điều này có nghĩa là năng lực thực sự có thể có tác dụng trong các hoạt động tái đầu tư.

Cần lưu ý rằng nghiên cứu của Kahneman không trái ngược với nghiên cứu được Mauboussin đề cập, bởi vì Kahneman nghiên cứu hầu hết các quỹ, trong khi nghiên cứu do Mauboussin đề cập nghiên cứu một số quỹ có chuỗi chiến thắng (cộng với việc đối chiếu với null model). Việc lấy mẫu và phương pháp của hai nghiên cứu là khác nhau, và chúng xem xét các khía cạnh khác nhau của cùng một sự việc.

Nếu hai nghiên cứu này là đúng, thì ý nghĩa đằng sau thành tích của hầu hết các nhà đầu tư đều phụ thuộc vào may mắn, nhưng vẫn có một số ít người dựa vào năng lực để tạo nên thành tích rực rỡ.

Tương tự, nghiên cứu ban đầu của nhà tâm lý học Philip E. Tetlock đã phát hiện ra rằng những dự đoán mà các chuyên gia đưa ra là không chính xác. Cứ cho là thành công họ có được là nhờ vào yếu tố may mắn, nhưng sau đó một nghiên cứu khác do anh ta khởi xướng đã phát hiện ra rằng mặc dù dự đoán của hầu hết mọi người là không chính xác, nhưng vẫn có một số ít “các nhà siêu dự đoán” có những hiệu quả hoạt động tốt trong dự đoán của thị trường. 

Đầu tư và cờ vua đòi hỏi hai thế mạnh năng lực khác nhau

Chúng ta có lý do để tin rằng năng lực của một số nhà đầu tư nhất định đóng một vai trò nào đó, nhưng điều cần đặc biệt chú ý ở đây là năng lực của nhà đầu tư và năng lực của các bậc thầy cờ vua là hai năng lực khác nhau.

Sự khác biệt giữa cả hai là “khả năng chơi cờ” có thể có được thông qua luyện tập có chủ đích và luyện tập chuyên sâu. Sau khi một cá nhân dồn hết tâm trí vào luyện tập chơi cờ trong một khoảng thời gian, anh ta có thể hình thành nên một loại “trực giác chơi cờ.” Các bậc thầy chơi cờ chỉ dựa vào trực giác là đủ để có được những thành tích vượt trội. Trực giác này là tự động, nhanh chóng và là “hệ thống 1”.

Đó là bởi vì cờ vua là một hoạt động có các quy tắc cố định. Các quy tắc không thay đổi. Mỗi vòng đều có mức độ lặp lại nhất định. Ngoài những quân cờ màu đen và trắng sẽ không có sự xuất hiện của các quân cờ đỏ. Trong một hệ thống ổn định và tuyến tính, quan hệ nhân quả sẽ rất rõ ràng. Kinh nghiệm của bạn có thể cho bạn biết chính xác điều gì đã xảy ra và điều gì sẽ xảy ra.

“Khả năng chơi cờ” đến từ việc tích lũy kinh nghiệm và rèn luyện, nhưng “năng lực đầu tư” thì khác, kinh nghiệm và sự rèn luyện không thể làm tăng “năng lực đầu tư” (có, nhưng không nhiều), bởi vì mỗi ngày thị trường sẽ đều có rất nhiều sự thay đổi và sự thay đổi có nghĩa là không chắc chắn. Ví dụ: trong cạnh tranh kinh doanh đổi mới đột phá sẽ xuất hiện bất cứ lúc nào. Đổi mới đột phá này phá vỡ hoàn toàn các quy tắc ban đầu và các thay đổi trong quy tắc có nghĩa là những trải nghiệm ban đầu sẽ mất đi hiệu quả.

Ngoài ra, các yếu tố phức tạp như xã hội, chính trị, kinh tế, v...v… ngẫu nhiên ảnh hưởng đến hệ thống trong từng thời điểm, điều này làm tăng độ khó của dự báo lên rất nhiều.

Thế mạnh của đầu tư là gì?

Câu trả lời của Mauboussin là “Tập trung vào quá trình ra quyết định.” Tôi hiểu hàm ý của câu này trong cuốn sách, đó là tập trung vào ý nghĩa của “kiến thức thống kê” + “tính hợp lý/ kiến ​​thức tâm lý” + “kiến thức kinh tế học”.

Điểm chung của những kiến ​​thức này là các công cụ và ý tưởng mà chúng cung cấp cho phép bạn tiến hành phân tích khách quan hơn về một lĩnh vực hoặc công ty mà bạn chưa từng biết về nó.

Nói cách khác, kiến ​​thức này vượt qua giới hạn của kinh nghiệm, nếu bạn có thể tận dụng tốt kiến ​​thức này, bạn có thể trở thành kẻ bất khả chiến bại khi đối mặt với một lĩnh vực và quy tắc mới. (Tất nhiên, có kinh nghiệm không phải là chuyện xấu, có những hiểu biết nhất định về lĩnh vực này cũng tốt, đồng nghĩa với việc bạn có thêm nhiều thông tin hơn. Tôi chỉ muốn nói rằng kinh nghiệm cũng có giới hạn của nó, chứ không nói kinh nghiệm là hoàn toàn vô dụng.)

Dựa trên những điều nói ở trên, hiểu được tỷ lệ may mắn và năng lực của một hoạt động cho phép chúng ta áp dụng chiến lược và phương hướng nỗ lực chính xác - khi tỷ lệ năng lực cao hơn, chúng ta sẽ áp dụng chiến lược “dồn hết tâm trí luyện tập và luyện tập chăm chỉ”, với tỷ lệ may mắn cao hơn chúng ta sẽ áp dụng chiến lược “tập trung vào quá trình ra quyết định”.

Năng lực và sự may mắn chiếm tỉ lệ là bao nhiêu?

Bây giờ, bạn có thể đã tò mò về lĩnh vực của chính mình. Trong lĩnh vực của bạn, tỷ lệ năng lực và may mắn là bao nhiêu? Rất khó để tính toán chính xác tỷ lệ năng lực và may mắn, điều đó khó hơn tưởng tượng rất nhiều.

Bản thân tác giả Mauboussin cho biết: “Phân tích năng lực và sự may mắn đòi hỏi kiến ​​thức của nhiều chuyên ngành, bao gồm sự góp mặt của các nhà thống kê, triết học, tâm lý học, xã hội học, chiến lược gia doanh nghiệp, giáo sư tài chính, nhà kinh tế và phân tích thống kê dự kiến của bóng chày (Sabermetrics) đã tham gia vào cuộc thảo luận trong cuốn sách.”

“Việc làm rõ mối quan hệ giữa năng lực và sự may mắn là một nhiệm vụ rất phức tạp. Nó không chỉ bị giới hạn bởi chất lượng dữ liệu và kích thước lấy mẫu mà còn bởi thực tế là các hoạt động nghiên cứu liên tục thay đổi. Cuốn sách này không nhằm mục đích cho phép bạn đánh giá chính xác năng lực của thành công và thất bại, tỷ lệ năng lực và may mắn chiếm tỉ lệ bao nhiêu, mà là bằng cách xác định tỷ lệ năng lực và may mắn trong hoạt động, bạn có thể suy nghĩ toàn diện hơn và đưa ra quyết định sáng suốt hơn.”

Quả thực rất khó để phán đoán “chính xác” yếu tố năng lực và may mắn, tuy nhiên vẫn có những phương pháp phán đoán trực quan sơ bộ vẫn có. Dưới đây là một quy tắc đơn giản có thể được sử dụng để phân tích gần đúng tỷ lệ “may mắn” và “năng lực” trong một lĩnh vực là bao nhiêu. 

Nói một cách tổng thể, trong một lĩnh vực có tỷ trọng may mắn lớn thì kết quả trước sau sẽ khác nhau và không ổn định, trong khi trong lĩnh vực có tỷ trọng lớn thì kết quả trước sau sẽ thống nhất và ổn định hơn.

Ví dụ, chức vô địch và á quân hàng năm của Giải vô địch Poker Thế giới có sự biến động rất lớn, trong 46 năm diễn ra giải đấu, chỉ có hai kỳ thủ hàng đầu ba lần giành được chức vô địch, và số lần chiến thắng liên tiếp tối đa là hai. Những trường hợp thường thấy là một người đã giành chức vô địch một lần và sau đó không còn xuất hiện trong các trận chung kết. Biến động lớn thường có nghĩa là yếu tố may mắn đóng một vai trò rất lớn.

Ngược lại, trong giải thi đấu quần vợt, có tay vợt 9 lần đạt được chức vô địch trong 10 năm, cũng có người 10 năm liên tiếp đều giành được chức vô địch, kết quả ổn định này đồng nghĩa với việc yếu tố năng lực trong quần vợt chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Nhưng tôi cho rằng đối với hầu hết các công ty hay lĩnh vực thì may mắn chiếm tỷ trọng lớn hơn là năng lực, có hai lý do giải thích cho điều này. Một là cho dù là công ty nào, lĩnh vực nào hay nhà đầu tư nào đi chăng nữa thì họ cũng đều cần phải trực tiếp đối mặt với thị trường, nhìn vào nó theo khoảng thời gian lâu dài.

Thứ hai, đó là vì ảnh hưởng của “năng lực” tạo ra là có giới hạn nêu trên, trong khi ảnh hưởng của “may mắn” có thể nói là không có giới hạn trên.

Giới hạn của năng lực

Trong một số quy tắc cạnh tranh (chẳng hạn như ai có nhiều tiền hơn, thay vì chỉ đơn giản là thắng hoặc thua trong một trận bóng), tác động của yếu tố may mắn có thể là không giới hạn. 

Ví dụ, Bill Gates không phải là lập trình viên hay CEO mạnh nhất thế giới nhưng Gates lại là người giàu nhất thế giới, tài sản của ông có thể gấp ngàn lần tài sản của những người có năng lực giống ông hoặc thậm chí mạnh hơn ông. Tất nhiên, điều này không có nghĩa là Gates không có năng lực, Gates chắc chắn có thể được coi là một tài năng và CEO hàng đầu, nhưng tổng tài sản mà ông có được không thể giải thích bằng cụm từ “năng lực”. 

Nói cách khác, năng lực của mỗi người đều có giới hạn, bộ não của bạn chỉ có thể xử lý những thông tin phức tạp như vậy và cơ thể bạn chỉ có thể cho phép bạn sống trong một khoảng thời gian dài như vậy. Nhưng không có giới hạn nào cho những thay đổi trên thế giới, chỉ cần thế giới tiếp tục đi theo hướng “khiến Gates kiếm được nhiều tiền hơn”, thì Gates sẽ tiếp tục kiếm được nhiều hơn. 

Tôi nhớ rằng Kahneman đã đưa ra quan điểm tương tự trong cuốn “Tư duy nhanh và chậm”, đại ý là: “Thành công là năng lực cộng với may mắn. Thành công lớn là thêm một chút năng lực và nhiều may mắn.” 

Mauboussin gọi hiện tượng may mắn không giới hạn này là “tăng doanh thu”: Lợi thế của Microsoft trong hệ điều hành máy tính cá nhân phản ánh đầy đủ toàn bộ quá trình tăng doanh thu. 

Hệ thống Windows thế hệ đầu tiên của Microsoft đã tiêu tốn rất nhiều sức lực và thời gian, chi phí ban đầu rất cao, nhưng chi phí chế tạo thêm đĩa mềm rất thấp (vào thời điểm đó, phần mềm phải được trang bị đĩa mềm). Bởi vì các tiêu chuẩn công nghiệp cho phép mọi người trao đổi tệp dữ liệu, hiệu ứng mạng có tác động lớn đến hệ điều hành và các chương trình máy tính liên quan. 

Khi các tiêu chuẩn công nghiệp đã được công nhận rộng rãi bởi công chúng, ngày càng nhiều lập trình viên máy tính bắt đầu phát triển phần mềm cho Windows, điều này càng thúc đẩy sự phổ biến của Windows. Sản phẩm được sử dụng rộng rãi có thể mang lại giá trị lớn hơn cho con người, do đó nhu cầu của con người đối với nó càng lớn, lợi nhuận cuối cùng của người sản xuất cũng lớn hơn. Đây là nền kinh tế theo quy mô nhu cầu. 

Kết hợp kinh tế học phần mềm (nhân rộng chi phí thấp) và hiệu ứng mạng sẽ đạt được mức doanh thu cao. Lợi nhuận người thắng tăng vọt, tài lộc không thể ngăn cản mà đối thủ cạnh tranh khó có thể chia chác trong giai đoạn ban đầu. 

Năng lực không phải là sự đảm bảo cho chiến thắng trong cuộc thi, mà là may mắn. Có thể nói, những cái gọi là cơ chế thị trường này là những lớp may mắn. 

Hiện tượng này cũng giải thích cho thực tế “kẻ thắng, người thua”, một công ty nào đó đã đạt được bước đột phá quan trọng trong giai đoạn đầu. Chỉ cần năng lực không quá kém, thì sẽ thuận lợi chiếm đại đa số thị phần. Vào lúc này, cho dù có một công ty tốt hơn và mạnh hơn xuất hiện thì họ cũng không thể thay thế nó. 

Tất nhiên, loại may mắn tột độ này là cực kỳ hiếm. Nhận thức được điều này chẳng có ích lợi gì ngoại trừ việc để chúng ta than thở về những ảnh hưởng không đáng có của cá nhân. 

Làm thế nào để gia tăng yếu tố may mắn

Đây cũng là một trong những điều đáng tiếc của cuốn sách này, phần thảo luận trong cuốn sách này chỉ dừng lại ở “tỷ lệ may mắn và năng lực”, chứ không bàn đến cách thay đổi “tỷ lệ may mắn và năng lực”, cũng như không đề cập đến việc làm thế nào để “gia tăng yếu tố may mắn.”

Mặc dù “gia tăng may mắn” nghe có vẻ như là một sự mê tín thời phong kiến, nhưng như những gì huckster (người bán thách) đã nói, hãy tin tôi, mọi thứ tôi nói dưới đây đều khả thi. Một số quan điểm của tôi về cái gọi là “may mắn” và hai cách để “gia tăng may mắn” mà tôi đã nghĩ đến đó là: 

“Chủ động” có thể mang lại may mắn

Hãy tưởng tượng bạn đang ở trong vũ trụ song song A. Bạn có 10 người bạn, 10 người bạn này rất hào phóng và thích đãi khách. 

Ngoài ra, bạn cũng có 10 người bạn trong vũ trụ song song B, tuy nhiên 10 bạn này rất keo kiệt và không bao giờ đãi khách. 

Nếu bạn cũng như tôi, nghĩ rằng “làm khách” là một điều may mắn, thì bạn sẽ cảm thấy may mắn khi ở vũ trụ nào trong số các vũ trụ nói ở trên? Tôi nghĩ hầu hết mọi người sẽ chọn A.

Mặc dù may mắn là điều không thể kiểm soát, nhưng nếu bạn ở trong một môi trường tốt, xác suất những điều tốt đẹp xảy ra có thể tăng lên. Nếu bạn đang ở Afghanistan (Tiểu vương quốc Hồi giáo), bạn chắc chắn sẽ bất hạnh hơn khi ở Hoa Kỳ. Dựa vào ví dụ trên, nếu bạn có thể chủ động gặp gỡ 10 người bạn thích đãi khách ngoài đời, thì bạn đang chủ động tạo ra một “môi trường thích đãi khách”.

Tương tự như vậy, nếu bạn muốn phát triển tốt hơn, bạn nên tiếp xúc với những người sâu sắc, hiểu biết, cầu tiến và có năng lực. Những người này có khả năng dạy bạn những điều hữu ích hơn những người bình thường. Đôi khi, bạn thậm chí không cần biết những người này, bạn chỉ cần đọc sách của họ thôi cũng được rồi (tôi thường đọc sách của những người này). 

Mấu chốt ở đây là con người có tính năng động và con người có thể chủ động thay đổi môi trường của chính mình. Nếu bạn có thể tự mình tham gia hoặc tạo ra một “môi trường có khả năng xảy ra điều tốt đẹp” thì điều tốt đẹp sẽ tự nhiên xảy ra với bạn nhiều hơn. 

Bạn có thể không biết bản thân sẽ trải qua bao nhiêu điều tốt đẹp và chúng sẽ đến vào lúc nào, nhưng bạn biết rằng chắc chắn nó phải ngày càng tốt hơn so với những gì xảy ra trước đó. 

Biến “yếu tố may mắn” thành “yếu tố năng lực” 

Trên thực tế, may mắn và năng lực là gì. Thực chất đó là một câu hỏi nhận thức, một câu hỏi chủ quan và những người khác nhau sẽ nhận được những câu trả lời khác nhau khi được hỏi về chúng.

Ví dụ, A Hou hy vọng được làm bạn với A Wang, nhưng A Hou không giỏi giao tiếp, và anh không biết làm thế nào để biến A Wang trở thành bạn của mình. Lúc này, nếu A Wang chủ động làm bạn với A Hou thì quả là một may mắn lớn đối với A Hou, nhưng A Hou chỉ có thể im lặng chờ vận may đến.

A Wang cũng mong được làm bạn với A Hou. Điểm khác biệt là A Wang rất giỏi giao tiếp xã hội và biết cách cư xử với các mối quan hệ. Anh ấy có thể chủ động trò chuyện với A Hou và vun đắp tình cảm. Cuối cùng, họ có thể thậm chí trở thành bạn tâm giao của nhau.

Đối với A Hou, kết bạn là một “vấn đề về may mắn”, nhưng đối với A Wang, kết bạn là một “vấn đề về năng lực”.  Tương tự như vậy, nhiều người thường cảm thấy cuộc sống của mình không thành công vì thiếu “cơ hội”, vì thiếu “may mắn”, nhưng sự thật thì thứ mà họ thiếu chính là năng lực.

Tôi nghĩ đây là lý do tại sao học tập suốt đời rất quan trọng. Hãy học những kiến ​​thức khác nhau, trau dồi một số kiến ​​thức và nâng cấp nhận thức của bạn. Đó là tránh cho bản thân phải chờ đợi vận may đến, và tránh cho cuộc sống của mình bị điều khiển một cách thụ động bởi “xác suất ngẫu nhiên”. 

 

Mặc dù những người tiếp tục học hỏi và nâng cao nhận thức có thể không thể đạt được thành công hay trở nên giàu có, nhưng tôi nghĩ rằng họ vẫn có thể khiến bản thân hài lòng với cuộc sống của họ. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về mô hình tư duy, bạn có thể tìm đọc bài viết: Tâm lý học về người giàu | Làm thế nào để sử dụng nguyên tắc tương trợ để kiếm tiền với ba vũ khí ảnh hưởng quyền điều khiển con người?

 

Đọc xong bài viết hướng dẫn mà bạn vẫn chưa biết làm thế nào để bắt đầu kiếm tiền online thì hãy tham gia kết bạn zalo ngay, sẽ có người giải đáp và chỉ cho bạn nhiều thông tin tài chính hơn.

Similar

Recommend